Misvattingen in de media over vegan food: zijn meningen belangrijker dan feiten?

Auteur: Mirjam Reijnders

We leven in een online informatietijdperk waarin we slechts een muisklik verwijderd zijn van het oprakelen van feiten, kennis en waarheden. Wetenschappelijke databases zoals PubMed zijn toegankelijk voor iedereen die weet hoe hij/zij zoektermen in een zoekbalk moet typen, het lijkt wel googlen (maar dan zónder de ongewenste reclames en gepersonaliseerde aanbiedingen). Ook onderzoeksdata wordt tegenwoordig online gepubliceerd, zodat men zelf statistische analyses kan uitvoeren om eigen conclusies te trekken over de beschikbare data. Met al die open data zou je verwachten dat mediasites puur en alleen accurate gegevens weergeven in berichten over veganisme-gerelateerde onderwerpen. Maar niks is minder waar: de feiten zijn soms ver te zoeken in artikelen op gerenommeerde nieuwssites. Waar(om) gaat het mis?

Allereerst even twee ijskoude voorbeelden.

1. RTLZ publiceert op 6 februari een artikel over de hoeveelheid veganistische ijsvarianten die Unilever op de markt brengt, tot het genoegen van veel vegans. Het artikel is een samenstelling van een marktanalyse (wat gebeurt er) en persoonlijke analyses (lees: meningen) van marktkenners. Het artikel eindigt met een uitspraak van Richard Scheper, zuivel-analist bij de Rabobank, waarin hij stelt dat het niet bewezen is dat veganistisch ijs gezonder of beter voor het milieu is. Nu zou men verwachten dat een zichzelf serieus nemende nieuwssite deze uitspraken op zijn minst even na zou trekken en zou vermelden of deze mening eigenlijk wel gegrond is. Want je lezers informatie voorschotelen die niet waar is, dat is natuurlijk niet het doel van RTLZ. Blijkbaar toch wel, want ondanks vele pogingen van Even Geen Vlees om een rectificatie van het artikel voor elkaar te krijgen weigert RTLZ om de feiten over de impact van dierlijke versus plantaardige producten op de gezondheid en het milieu weer te geven in het artikel. Die feiten (lees: wetenschappelijke onderzoeken) zijn namelijk dat plantaardig eten veel beter zijn voor de gezondheid en vriendelijker voor het milieu dan dierlijke producten.1-5 Om die redenen adviseren de Gezondheidsraad, het Voedingscentrum, het RIVM, het Planbureau voor de Leefomgeving, de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, de Verenigde Naties, diverse universiteiten, wetenschappers en NGO’s om minder dierlijk en meer plantaardig te eten. Blijkbaar vindt RTLZ de persoonlijke mening van Scheper zwaarder wegen dan al deze instanties bij elkaar en is het daardoor niet nodig om de lezers van de waarheid te voorzien.

2. Op valentijnsdag publiceert NU.nl een item over waarom er binnenkort vegan magnums te koop zijn. Er worden meerdere uitspraken gedaan die volledig ongegrond zijn. Zo wordt er gesteld dat je duurzamer lijkt te zijn wanneer je veganistische producten koopt, terwijl dit zo is.6 Verder wordt er flink gestigmatiseerd door food trendwatcher Anneke Ammerlaan; zij stelt dat ‘echte veganisten’ niks kopen van Unilever en dat ‘het echte veganistische eten’ inhoudt dat je ‘de hele dag bezig moet zijn met rekenen of je wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt’ en moet winkelen in de ‘enge biologische winkels’. Uitspraken die nergens op gebaseerd zijn; veganisten hebben een zeer uiteenlopend dieet waarin ook zeker producten van Unilever kunnen voorkomen en zij halen hun voedsel ook gewoon in de supermarkt. Topsporters zijn doorgaans de hele dag bezig met het berekenen van hun macro’s en calorieën, de doorsnee veganist daarentegen hoeft zich geen enkele zorgen te maken over zijn/haar gezondheid volgens hoogleraar Voeding en Gezondheid Jaap Seidell.7 En de uitspraak dat biologische winkels eng zijn is een onpartijdige en oneerlijke veroordeling die geen enkele waarde toevoegt aan het artikel, alleen negativiteit. Even Geen Vlees zette alle onwaarheden in dit artikel (er zijn er namelijk nog veel meer) uiteen op Twitter.

En dan nu de vega-ham vraag:

Waarom kiezen deze nieuwssites ervoor om hun lezers te voorzien van onwaarheden? Het excuus waar deze media zich achter verschuilen bestaat uit twee streepjes; de aanhalingstekens. Een citaat is een letterlijke weergave van de woorden die uitgesproken zijn door een geïnterviewd persoon. Dus wanneer nieuwssites dit letterlijk weergeven doen ze in hun ogen niks verkeerd en worden hun lezers niet verkeerd geïnformeerd. Maar dat is niet de hele waarheid. De Raad voor de Journalistiek beoordeeld als onafhankelijke partij of er sprake is van zorgvuldige journalistiek. Als leidraad stellen zij: “goede journalistiek is waarheidsgetrouw en nauwgezet, onpartijdig en fair, controleerbaar en integer. Zij laat zich toetsen en gaat op open wijze om met opmerkingen, reacties en klachten.” Wanneer we van deze leidraad uitgaan, zijn RTLZ en NU.nl niet goed bezig, aangezien zij uitspraken die niet waarheidsgetrouw zijn publiceren alsof het feiten zijn, geen enkele uiteenzetting doen van wat de feiten dan daadwerkelijk zijn, en ook nog eens niet ingaan op ons vriendelijke verzoek tot rectificatie. Het witte jassen effect is ook duidelijk aanwezig bij RTLZ en NU.nl; noem iemand een expert op welk gebied dan ook en alles wat hij/zij zegt is opeens een feit. Integriteit en waarheidsgetrouw zijn staat hoog in het vaandel bij Even Geen Vlees, daarom zullen wij de media telkens weer oproepen om bij de feiten te blijven.

Bronnen:

1. Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets, 2009.

2. Plant-based diets could save millions of lives and dramatically cut greenhouse gas emissions, University of Oxford 2016.

3. Avoiding meat and dairy is ‘single biggest way’ to reduce your impact on Earth, The Guardian, 2018.

4. Poore, J., & Nemecek, T. (2018). Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987-992.

5. Sandström, V., Valin, H., Krisztin, T., Havlík, P., Herrero, M., & Kastner, T. (2018). The role of trade in the greenhouse gas footprints of EU diets. Global food security, 19, 48-55.

6. Avoiding meat and dairy is ‘single biggest way’ to reduce your impact on Earth, The Guardian, 2018.

7. Is het verantwoord kinderen veganistisch te laten eten?, Volkskrant, 2016.

Help jij ons werk mogelijk te maken? Doe dan een donatie of word donateur van stichting Even Geen Vlees:


Hoi! Ik ben Armanda, oprichtster van stichting Even Geen Vlees. Wij houden ons bezig met de beeldvorming rond vlees versus vegan. Er is meer transparantie nodig over de schaduwkanten van dierlijke producten, zodat mensen weloverwogen keuzes kunnen maken. Daarnaast willen we graag meer reclame voor de plantaardige leefstijl, zodat mensen geïnspireerd en verleid worden om betere voedselkeuzes te maken.

Op dit blog lees je wat mij zoal opvalt en bezighoudt. Leuk dat je meeleest en natuurlijk leuk als je af en toe eens een blog deelt. Groetjes en veel leesplezier!

Volg me ook op Facebook, Twitter en/of Instagram!



Deel 'Soja of vlees - wat is duurzamer?' op Facebook en/of Twitter: